Surélék keur Buya Syafi’i Ma’arif

KAHATUR, Buya Syafi’i Ma’arif, nu duka nuju di mana ayana.

Sampurasun, Buya.

Kumaha, Buya séhat? Tangtos mundut téh Buya aya dina kaséhatan.

Sateuacan dugi kana dedek angen nu baris didugikeun ka Buya, peryogi diuningakeun, réhna ngagutrut nyerat ieu surat téh ngahajakeun. Bélaan cul itu, cul ieu. Hapé nu biasana ngingkring (margi nada deringna sora jangkrik) gé ngahaja sina jempé (silent). Ari margina, hoyong husu nyerat surat. Alim kaganggu sanaos ku saniskara hal anu kalintang perlu.

Buya, jagat maya téh ayeuna nuju harénghéng. Salah sawiosna seueur nu ngupat Buya. Pajar Buya teu guyub jeung batur. Kantenan sabada narongton ILC, tadi wengi. Aya nu nyebat Buya téh bedegong, kokolot begog, ngérakeun, ngomong jiga politisi, pro ka jalma kafir, ngotoran ajén ulama, malah nu dugi ka ngafirkeun Buya gé aya.

Ari ieu surat, sanés badé ngabéla Buya. Ampun paralun. Da tangtos Buya mah teu meryogikeun pasukan “pembela”. Cék ijiran, Buya mah tos langkung ti samakta kana sagala rupi akibat tina naon-naon nu kaluar ngalangkungan lisan Buya. Atuh sabalikna, moal nyalahkeun deuih. Sanés babad sanés tanding atuh uing nu laip, sepi pangarti, tuna pangabisa; jauh tanah ka langit ari kedah nyalahkeun Buya nu jembar panalar mah.

Buya, duka ti mana holna rasa ajrih dina ati ka Buya téh. Dina panengah taun 2004, mangsa uing jadi guru di SMP Plus Qurrata ‘Ayun, Ibu Néni Nurachman nawisan, “Bilih badé ngadamel kartu tanda anggota Muhammadiyah, mangga sareng. Urang koléktifkeun”. Kitu kirang langkung pangajakna téh.

Teu ngantosan pangajak nu kadua, uing giak ngumpulkeun pasaratan. “Meungpeung pupuhuna Buya Syafi’i Ma’arif,” cekéng téh. Berekah, dugi ka ayeuna, tanda tangan Buya téh napel kénéh dina kartu nu tara ingkah tina lokét—sanajan uing gé teu pati nyaho naon fungsina, da tara dipaké éta kartu téh. Sigana, pami Buya teu kantos jeneng pupuhu PP Muhammadiyah mah, uing moal kungsi boga kartu tanda anggota Muhammadiyah.

Buya, rasa ajrih téh beuki kandel mangsa uing nincak paguron luhur, kuliah di IAIN Sunan Gung Djati, panengah taun 2005. Di sékretariat Pimpinan Komisariat Ikatan Mahasiswa Muhammadiyah (PK IMM), uing mimiti wawanohan jeung bukur pamikiran Buya. Kang Sukron Abdilah (ki lanceuk) beunang disebut cukang pikeun uing geusan meuntas ka jagat inteléktual téh; kaasup neuleuman sagara wacana nu diwangun ku Buya.

Dina panengah taun 2008, uing meunang ondangan ti kadang kanca IMM Yogyakarta. Cék éta ondangan, acara téh baris dibuka ku Buya. Ku ajrih-ajrihna ka Buya, uing maksakeun indit ka Yogyakarta. Tumpak karéta ti Kiaracondong (Bandung) ka Lempuyangan (Yogyakarta). Nyalira uing téh, Buya. Miang magrib tepi subuh. Lian ti kakara tumpak karéta, uing gé kakara harita ari indit ka Yogyakarta sosoranganan mah. Tapi da teu sieun sasab. Lian ti kitu, uing gé bélaan cul kuliah sababaraha poé. Hanjakal, Buya téh henteu jol. Panitia gé teu surti, sakitu didadarkeun ku naon mana uing bélaan ka Yogyakarta, tetep teu daék nganteur tepung jeung Buya. Lantaran hanjelu, acara téh ditinggalkeun. Uing balik deui baé ka Bandung.

Atuh sataun sabadana (2009), uing jadi wartawan salah sahiji majalah politik di Jakarta. Sakali mangsa haté kuat ka seseblakan; ningali lalaki nu ceplés pisan Buya dina Trans Jakarta, basa uing mulang ti Ménténg muru ka Cempaka Putuh Tengah. Ampir-ampiran ditanya ku uing téh, tapi diteleg deui da yakin sanés Buya. Kitu tah, Buya, kaajrih uing ka Buya téh.

Kumaha ayeuna? Kaajrih uing ka Buya teu pisan laas. Malah boa kalah ngandelan. Tapi poma, uing teu meunteun bener-salahna cariosan Buya. Da cék tadi gé kapan uing mah jalma laip, sepi pangarti, tuna pangabisa. Béda jeung batur nu palinter. Pamadegan urang dina nyanghareupan pasualan nu sarua gé can tangtu akur, can tangtu béda deuih; ongkoh tepi ka ayeuna gé urang téh can kungsi paamprok. Komo deui tepi ka ngobrol ngalér-ngidul.

Uing téh ajrih pédah Buya tetep renggenek dina pamadegan nu bener mungguh Buya ku anjeun. Sarua konsisténna jeung Aa Gym nu teu leupas tina 3M. Jati diri Buya téh teu jiga kapuk nu gampang kumalayang ka mana baé; gumantung kana arah gelebugna angin. Buya mah siga karang, nu tagen nanceb dina akar nu kuat. Teu paduli digedoran ku barang teuas ti ditu-ti dieu gé. Manan leupas mah, sigana, Buya téh leuwih milih ajur.

Dalapan bulan katompérnakeun, Buya, uing remen babarengan jeung dalang. Ieu mah dalang enyaan, lain kecap injeuman nu sok dipaké ku réporter télévisi bari konotasina negatif. Bulan kamari mun teu salah mah, cék éta dalang, Buya téh ibarat Pandita dina dunya pawayangan. Ari Pandita, béda jeung Resi; najan sarua luhung ku élmu-jembar ku pangabisa, Pandita mah geus tara ieuh kagoda ku dunya-teu miharep tahta. Pandita mah teu butuh ku massa. Hiji diwuruk loba dipiara. Atuh mun aya nu ngahina-ngakaya téh Buya mah moal butuh ku nu ngabéla. Barina gé panginten saur Buya téh, “Keun baé layanan teuing, sarua baé merangan nu pinter ku nu linuhung”.

Buya, uing ngarti, yén keur Buya mah—lebah dieu mah urang téh sarua—hiji kanyataan nu lumangsung sabudeureun urang téh ibarat bawang beureum; unggal dipesék unggal aya deui cangkangna, beuki jero mesékna rupa bawang téh beuki bodas-beresih, teu siga-siga bawang beureum. Ari Buya, tangtos teu sapertos jurumasak, manan aral mésék bawang mah mending langsung dicacag baé.

Hanjakalna, Buya,  Buya téh ilubiung kénéh di nagri anu can pati resep nampanan “gagasan”—utamana nu béda jeung balaréa nu leuwih réa. Da lamun enya nu disebut gagasan téh geus payu, meureun taun 2004 téh M. Amien Rais jadi Présidén éta nagri. Naha bisa kitu?

Ongkoh Buya terang ku anjeun, saméméh Pilprés 2004, M. Amien Rais medalkeun buku Selamatkan Indonésia; Agénda Mendesak Bangsa. Kurang kumaha bekénna gagasan dina éta buku téh. Uing gé nyaksian antusiasmeu kader IMM dina Muktamar di Lampung (duka taun sabaraha, hilap deui) nyanghareupan M. Amien Rais. Buku Selamatkan Indonésia; Agénda Mendesak Bangsa téh ledis, terus ménta ditandatangan ku pangarangna. Tapi lebah milih Présidén mah M. Amien Rais téh…, nya kitu téa. Matak basa Anies Baswédan ngajak “ngadu gagasan” dina hajat Pilkada DKI Jakarta, geus teg baé cekéng téh “piéléheun”. Sabaraha réa atuh di éta nagri nu beukieun kana gagasan?!

Buya, tantos Buya gé uninga, hiji persépsi masarakat éta nagri mah ngantengna téh kacida pondok. Ayeuna A, isuk-pagéto bisa robah jadi B. Buya émut kénéh kumaha ajurna FPI waktos ngadamel “Gubernur Tandingan” di DKI Jakarta? Nu ngécé-ngalédék-ngajejeléh FPI téh lain batur, dulur saimanna kénéh—ngan béda barisan. Ari Ahok, harita mah sakitu jadi “darling” sararéa. Média massa gé teu sirikna unggal usik ngondang Ahok. Ayeuna mah kapan geus malik-juralit-jumpalik.

Conto séjénna. Di nagri uing ieu mah kajadianana téh, Buya. Tapi tiasa janten dugi ka nagri Buya beritana. Émut kumaha ajurna Aa Gym waktos ngawayuh? Tong bujeng sareng batur, sareng garwana (nu kahiji) gé dugi ka kantos pipisahan—teras rujuk deui. Lah, seueur atuh kasus sanésna. Di DKI, H. Lulung nu sakitu garihal, malik deuheus ka Ahok. Atuh Yusrih Ihza gé ongkoh nya kitu téa. Sapertos kasus Anas vs SBY deuih.

Teu karaos geuing ieu surat téh tos ngambay, Buya. Neda Buya teu lepat sangki, uing mah nyerat surat téh sanés kanggé ngabéla Buya, sanés nyalahkeun deuih. Saur tadi gé uing nu laip, sepi pangarti-tuna pangabisa; jauh tanah kalangit ari kedah nyalahkeun kamandang Buya nu jembar panalar mah. Harepan uing mah Buya téh enya permana tinggal; tiasa ngiker-ngiker naon kajadian nu bakal tumiba siuk jaganing géto. Mugia Buya gé teu kaganggu kaséhatan.

Buya, hapunten, bilih seratan uing teu kahartos. Bahasana gé teu puguh lemes-kasarna. Nagri urang téh mémang tatanggaan, uing di Pasundan-Buya di Minang; tapi tangtos bénten basa indung panginten, nya.

Sakitu, Buya.

Surélék = Surat Éléktronik

Salam wanoh, pun,

 Amin R. Iskandar

Anteng Teuing Ngumbar Lamunan

trDINA carpon karangan Sri Guntari—nu midang dina HU Tribun Jabar tanggal 30, 31 Agustus nepi ka tanggal 1 Séptémber 2016—teu kungsi kasebut kecap “sisit” jeung “kadal”, ari lain dina judulna mah; “Sisit Kadal”. Enya da horéng sisit kadal di dinya mah paribasa.

Kamus Basa Sunda kénging nyusun R.A. Danadibrata, nyatet sisit kadal kalayan harti “euweuh milik, goréng darajat, goréng milik”; sabalikna tina paribasa sisit kancra. Tumerapna éta paribasa, saur R. Satjadibrata dina Kamus Basa Sunda, ka “jelema nu ngarasa goréng milik”. Atuh nu kakolom kana paribasa sisit kadal téh (meureun) bisa waé jalma nu saenyana mah hadé milikna, ngan pédah teu kitu cék pangrasana.

Nepi ka anggeus, teu pati écés saha saenyana nu keuna ku paribasa sisit kadal mungguh pangarang téh. Naha si tokoh kuring nu teu laksana kawin ka Andra, atawa Andra nu cilaka nepi ka palastra? Bisa jadi duanana!

Tapi mun ngagugu kana katerangan R. Satjadibrata téa, bisa waé nu keuna ku paribasa sisit kadal téh si kuring wungkul, kétang. Sabab, upamana, najan terus kawin ka lalaki nu bageur tur nyaaheun ka manéhna, rumah tanggana gé runtut rawut taya pisan kuciwana; boa haté si kuring mah tetep “ngarasa goréng milik” da keukeuh maskét ka Andra.

Sagédéngeun éta perkara, sakuringeun mah aya sababaraha bagian nu kurang kaharti tina carpon “Sisit Kadal” téh. Kahiji, kecap “raca” jeung “rangseb” dina kalimah: “… panonna raca karangseb kaca”. Saur R. Satjadibrata, raca téh “pinuh ku gurat-gurat nu teu puguh aturanana, sabab keuna ku barang teuas”; mun rangseb sarua jeung rungseb, “loba cucukna (daging tawés jst.)”.

Jadi, dina kontéks panon, henteu pas mun pangarang ngagunakeun kecap “raca” jeung “rangseb” dina sakalimah. Lamun nu raca téa kongkolak panon mah, lain bolana, masih kénéh mungkin. Naha? Sabab di antara sakabéh anggahota badan manusa, kongkolak panon boga daya répléks pikeun beunta jeung peureum nu kacida cepetna. Tong boro dina kajadian beus ragrag ka jurang, dalah sakalieun aya nu ngolébat ti kajauhan gé panon mah sok hideng miheulaan peureum, lin? Kajaba mun si korban saméméhna geus maot bolotot mantén, terus kakoét ku kaca mobil.

Kadua, dina paragraf kadalapan, kacaritakeun adegan nu nyeuleukeuteuk seuri, ari si kuring andéprok bari tatahar geusan ngistrika hareupeun télépisi. Disusul ku katerangan yén si kuring “geus meunang satengahna ngistrika baju keur saminggueun téh”. Pék wé pikir, ongkoh kakara gé tatahar tilam, tapi ngistrika baju mah bet geus meunang réa(?).

Katilu, bisa jadi ieu nu kawilang penting, nyaéta masalah logika katerangan waktu. Urang anggap baé waktuna poé Minggu. Naha? Aya tilu pituduh nu kawilang kuat. Kahiji, salaki si kuring nu sapopoé aya di imah. Kadua, si kuring ngistrika pakéan keur pakéeun sakulawarga saminggueun. Katilu, di antara pakéan nu diistrika téh “saragam sakola barudak katut saragam dines salaki”. Hartina, dina poé éta kulawarga si kuring keur peré: salakina teu ka kantor, budakna teu sakola.

Lebah mana atuh masalahna? Tangtu baé lebah tayangan berita dina télépisi. Cing, kira-kira, jam sabaraha éta berita téh holna? Anggap wé cenah jam tilu—da sétingna gé antara jam dua nepi ka jam opat—nyaéta dina program maneuh acara tayangan berita nu holna unggal sajam sakali ampir di unggal saluran télépisi. Nu matak teu kaharti, ongkoh si kuring téh manco hareupeun télépisi ti isuk jedur, naha atuh kakara meunang berita kacilakaan—nu lumangsung isuk-isuk—jam tilu?

Pangarang jiga nu poho—da piraku ari teu nyaho pisan mah—mun unggal tengah poé ampir sakabéh saluran télépisi boga program acara tayangan berita. Jaba waktuna leuwih lila, paling péndék gé satengah jam, cukup keur méré katerangan nu leuwih réa; béda jeung berita nu holna sajam sakali bari dina waktu ngan memenitan. Awak média piraku deui nepi ka elat ngaberitakeun!

Nyéta atuh pangarang “Sisit Kadal” téh anteng teuing nyaritakeun si kuring nu ngumbar lamunan. Coba mun leuwih ditél ngaguar sabab-musabab ragragna beus ka jurang. Kateranganana mah bisa ti saksi mata, aparat kapolisian, tim SAR, atawa ti saha baé nu luyu jeung bidangna; da korban mah taya nu salamet.

“Is, carpon mah da lain karya jurnalistik!” meureun aya nu nyempad kitu. Mémang bener! Ngan, sahenteuna, data nu holna tina produk jurnalistik beunang dipaké ku pangarang sangkan “tanaga” karanganana leuwih rosa. Teu kudu lega-lega, néros baé kana haliah infrastruktur, upamana. Miang tina éta musibah pangarang bisa laluasa ngasupkeun kritik, boh ka pamaréntah boh ka nu maké jalan nu (beuki) sarwa kurang sabar.

Sawatara taun ka tukang, di sababaraha titik ngajeblag spanduk “Jalan Mulus, Ékonomi Lancar”; tangtu aya poto icon-na ogé. Carpon “Sisit Kadal” mungkin pisan mun dipaké négasi keur kalimah dina spanduk téa—bari ngingetan deui nu gaduh pokalna bisi hilapeun. Enya, pikeun kalancaran ékonomi, jalan téh teu cukup ku leucir wungkul; tapi kudu lega (kateuteuari leucir gé ari macét can kaungkulan kénéh mah) jeung aman keur nu makéna.

Kumaha carana? Pedar baé yén musabab ragragna beus téh awak jalan nu heureut. Lebah tikungan, beus kabeneran perewis jeung beus deui. Sabab nyingkahan tabrakan, si supir méngparkeun laju beus, ngan orokaya teu katahan, beus kalah brus ka jurang. Atawa kumaha baé carana mah nu leuwih laluasa, asal pokona negeskeun yén sabenerna mah fasilitas trasportasi di urang téh can pati méré kaamanan ka nu makéna: pewasat, ragrag; kapal, titeuleum; karéta api, tiguling; mobil jeung motor sumawonna.

Tapi lain hartina lalakon antara si kuring jeung Andra kudu dipiceun. Maksud téh sangkan karya sastra teu mopohokeun dinamika sosial “kekinian” nu lumangsung di sabudeureun pangarang. Naon anéhna atuh teu tulus kawin gara-gara salah sahiji ti calonna midua haté, atawa bobogohan jeung si A ari kawin ka si B; padahal si A jeung si B téh sobat dalit.

Balas anteng teuing ngumbar lamunan deuih, pangarang pohoeun muter deui pakakas “pengaturan” panas istrika. Saméméh nimu berita nu pikangangreseun téh istrika disetél heula sangkan teu panas teuing. Logikana, meureun lila-kalilaan mah istrika téh jadi kurang panas. Mun hayang panas deui, perlu diputer deui.

Lian ti éta, pangarang kurang “daya humor”. Dina kaayaan ngalamun sakitu lilana bari ngistrika, piraku taya kajadian nu matak pikaseurieun? Nu leumpang aya titajong atawa nabrakna (upamana kana tihang), nu nyetir aya ngagaléongna, nu nulis aya ngacaprukna; dibéré ngalamun mah. Piraku nu ngistrika teu katodél pingping-pingping acan?

–Midang dina Harian Tribun Jabar édisi Saptu ping 17 Séptémber 2016–

Lalaki Ceuk Dua Pangarang Wanoja

16TJ25061006.pmdTILU minggu katompérnakeun, HU Tribun Jabar noron ngamuat carpon karya pangarang wanita: “Titis Tulis” karya Aam Amarullah (31/05—2/06), “Dalapan Kembang Ros” beunang Nyi Roro (7-9/06), jeung “Nyandung” karangan Bune Upik (14-16/06).

Naha éta téh nyirikeun taya pangarang pria nu ngirim naskah? Atawa mémang ti antara carpon nu nyampak di redaksi nu pantes midang téh carpon karya pangarang wanita? Lanjutkan membaca “Lalaki Ceuk Dua Pangarang Wanoja”

Ayah dan Baju Lebaran

SYAZWAN umurnya hampir genap dua tahun. Dia anakku. Pandai benar dia bicara. Kami sering berbincang, terutama seputar kuda, merpati, ayam, dan ikan (termasuk lele dan belut).
Beberapa kosa kata yang khas keluar dari lisan Syazwan adalah: Wakati = téwak japati (tangkap burung merpati); wakago = téwak hayam jago (tangkap ayam jantan); dan acing, etut, eunang, geung = mancing, jetut, beunang, ageung (lempar kail, tarik, dapat (ikan), besar) sambil memetakan tangannya. Lanjutkan membaca “Ayah dan Baju Lebaran”

Kapribadian Ganda Dua Jelema

16TJ21051006.pmdNU ngolébat dina pikiran mah, barang maca kecap “Bonéka” nu dipaké judul carpon ku Yuyun Yulistiani téh, “orok-orokan at. jejelemaan, cocooan budak” numutkeun R. Satjadibrata; alias “budak-budakan at. orok-orokan anu hampang pisan pikeun cocooan barudak awéwé” sakumaha saur R.A. Danadibrata. Mana horéng léokna téh kana harti “orang (negara dsb) yg hanya menjadi mainan orang (negara dsb) lain” versi Kamus Besar Bahasa Indonésia (KBBI).

Lanjutkan membaca “Kapribadian Ganda Dua Jelema”

Nyungkelit

NU sok nyungkelit mah taya deui iwal ti haté. Ari haté manusa, saur Al-Gazali, aya dua wanda: haté lahiriah jeung haté batiniah. Haté lahiriah nyaéta wujud getih kimpel nu ayana dina kurungan iga.
Haté rohaniah mah sifatna métafisik; nyaéta perkara nu ngurung perasaan tur mampuh narima saniskara pangaweruh jeung kawijaksanaan. Sakapeung mah sok disebut acining manusa, da éta pisan nu ngabédakeun bangsa manusa jeung sato.

Lanjutkan membaca “Nyungkelit”

Peraturan yang Bisa Diatur

Oleh AMIN R. ISKANDAR

13SEJATINYA, tatanan kehidupan menjadi tentram, damai dan rukun manakala berada di bawah naungan peraturan yang dijalankan secara benar. Sebab idealnya, peraturan tercipta sebagai upaya membentengi kesemena-menaan perilaku manusia, yang kerap lebih condong ke jalur salah. Karena itulah peraturan nyaris selalu diikuti dengan sanksi bagi mereka yang nekat melanggarnya, sebab peraturan yang telah disepakati berarti hukum yang mengikat.

Kamus Besar Bahasa Indonesia (KBBI) mencatat makna kata ‘peraturan’ sebagai tataan (petunjuk, kaidah, ketentuan) yang dibuat untuk mengatur. Dalam kata lain, kecarut-marutan tatanan kehidupan masyarakat di tengah peraturan yang berlaku, berarti mencederai peraturan. Lanjutkan membaca “Peraturan yang Bisa Diatur”